حدیث منزلت در شأن على(علیه السلام)
32 بازدید
تاریخ ارائه : 12/23/2012 4:05:00 PM
موضوع: کلام

 شناخت شناسى ـ اعتقادات ـ پاسخ شبهات ـ تشیع و علم ـ مشاهیر

حدیث منزلت در شأن على(علیه السلام)

اشکال ابن تیمیه در دلالت حدیث منزلت : آیا همانگونه که ابن تیمیه مى گوید، حدیث منزلت  فضیلتى براى على (ع) محسوب نمى شود؟

 ابن تیمیه در کتاب خود « المُنتقی»  4 شبهه را در دلالت حدیث منزلت ذکر کرده و مى گوید این گفتار رسول خدا باعث فضیلتى براى على (ع ) نیست؛ وى مى گوید :

1- این جایگزینى فضیلتى را برا ى على (ع) ثابت نمى کند، زیرا موسى به تنهایى به میقات رفت و اصحابش همه در زیر فرمان هارون قرار گرفتند، پس هارون  واقعاً جایگزین موسى در قوم او بود، در حالى که پیامبر(ص) با همه اصحاب خود به تبوک رفت، و على (ع) تنها بر کودکان و زنان ریاست داشت.

در پاسخ باید گفت: لازم نیست در تشبیه، جمیع خصوصیات وجود داشته باشد و گرنه باید بگوییم وجود خصوصیات زمانى و مکانى نیز لازم است، مثلاً هارون در زمان موسى و در صحراى سینا بوده، در حالى که  حضرت علی(ع) در زمان رسول خدا (ص) در مدینه بوده است،  این خصوصیات، در تشبیه هیچ گونه دخالتى ندارند، و تنها صفت بارز مورد نیاز است که بایستى آن صفت بارز در تشبیه حتماً وجود داشته باشد، مثلاً وقتى کسى را به شیر تشبیه مى کنیم باید شجاعت و بیباکى شیر در آن شخص وجود داشته باشد(1) و در اینجا آن چیزى که مورد تشبیه قرار گرفته، مسئله جانشینى هارون از موسى است، و پیامبر (ص) در نظر دارد، على را در جانشینى خود، همانند هارون از موسى بداند، گرچه محدوده جانشینى تفاوت داشته باشد و مثلاً  قوم موسى از اصحاب پیامبر(ص)  که در مدینه باقى ماندند بیشتر باشند.

دیگر اینکه از کجا معلوم است که محدوده ریاست پیامبر در مدینه کم اهمیت تر از قوم موسى باشد؟ در حالى که مدینه مرکز حکومت اسلامى بوده و شامل قبایل اطراف مدینه نیز مى شود.

2- او مى گوید: مقصود پیامبر(ص) از این سخن دلجویى از امیرالمؤمنین(ع) بوده است، چون علی(ع) از این جهت که در سپاه،  شرکت نداشته دلتنگ شده بود.

پاسخ اینکه: بر فرض که این سخن بخاطر دلجویى از علی(علیه السلام) صادر شده باشد، شکى نیست که پرده از حقیقت مهمى بر مى دارد و آن اینکه پیامبر(ص) با بیان این جمله مسئله جانشینى علی(ص) و مقام او نسبت به خود را براى همگان روشن نمود. و این خود فضیلتى آشکار است.

3- همچنین او مى گوید: اگر کسى صلاحیت جانشینى را براى مدّت کوتاهى در زندگى پیامبر(ص) داشته باشد، به معناى جانشینى همیشگى و بعد از مرگ پیامبر (ص) نیست.

پاسخ آن است که : مقتضاى تشبیه علی(ع) به هارون  این است که هر چه هارون دارد همه آن را علی(ع) نیز دارا است. و اگر کسى در زمان حیات رسول(ص) صلاحیت خلافت را داشت چرا باید بعد از وفات آن حضرت این صلاحیت را از دست بدهد، بلکه ما از طریق روایات دیگر که در باب خلافت و وصایت آن حضرت وارد شده مى فهمیم که این خلافت و تشبیه مطلق است و منحصر به زمان حیات پیامبر(ص) نمى شود .(2)

4-  و نیز مى گوید: این جانشینى همیشگى نبوده است، لذا به مجرد حضور پیامبر(ص) على از خلافت عزل مى شود.

در پاسخ مى گوییم: نحوه صدور حدیث منزلت در مواقع مختلف از پیامبر(ص) و الفاظ حدیث و مراتبى که پیامبر (ص) براى علی(ع) در نظر گرفته است هیچگاه  مورد را به زمان خاصّى مقیّد نمى کند، مضافاً هرگز پیامبر (ص) این مراتب را  از على (علیه السلام) سلب ننمودند.

و با بیان دیگر، پیامبر (ص) نشان وزارت و خلافت را به امیرالمؤمنین (ع ) واگذار نمود، علاوه بر این پیامبر (ص) ریاست بر مدینه را نیز در غیاب خود به او واگذار کرد، و از همان اوّل مشخص بود که دوران ریاست علی(ع) در مدینه تا موقع برگشت پیامبر(ص) از جنگ است، نه اینکه با آمدن پیامبر عنوان وزارت و خلافت، را نیز از دست بدهد یعنى على (ع ) با حفظ سمت وزارت و خلافت، مقام ریاست پیامبر (ص) را ـ به نیابت ـ دارا بود، که با حضور پیامبر (ص) این مقام را  از دست مى داد، اما سمتهاى دیگر على (ع) از بین نمى رود، مگر با سلب آن عنوان و هرگز کسى نگفته است: پیامبر (ص) این مقام خلافت و وزارت را از او سلب نمود.

ابن ابى الحدید مى گوید: از جمله مواردى که دلالت دارد بر اینکه على علیه السلام وزیر پیامبر (ص) بوده است، وصریح قرآن و سنت مى باشد، این گفته پیامبر (ص) است که همه فرق اسلامى آن را روایت نموده اند)  «اَنتَ مِنِّى بِمَنزِلَةِ هَارُونَ مِن مُوسَى اِلاَّ اَنَّهُ لاَ نَبِیَّ بَعدِی» (تو نسبت به من همانند هارون نسبت به موسى هستى ، جز اینکه پس از من پیامبرى نخواهد بود). و با این کیفیت همه مراتب هارون نسبت به  موسى را براى على (ع) نسبت به خود ثابت نمود، و اگرنه این بود  که او خاتم پیامبران است، حتى در امر نبوت، نیز على (ع) شریک پیامبر (ص)مى بود، طبق صریح این آیه )«وَاجعَل لِى وَزِیراً مِن اَهلِى هَارُونَ اَخِى اُشدُد بِهِ اَزرِی»(3) بنابر این على (علیه اسلام) وزیر رسول خدا (ص) (و خلیفه او ست)(4).(5)

 1.  نه آنکه تمام خصوصیات ویژه شیر مثل : چهار پا  بودن یا یال داشتن یا دندانهاى تیز او باید در شخص تشبیه شده وجود داشته باشد.

2. مراجعه شود به : " حدیث یوم الدار " و حدیث غدیر " وآیۀ ولایت"و......

3. سوره طه، آیه 29-31.

4. شرح نهج البلاغه ، این ابى الحدید ، ج 3، ص 211، دارالکتب؛ حدیث الوزارة، مجمع الزوائد  الهیثمى، ج9 ص121؛ دار احیاء الکتب العربی.

5.  على محدّث (بندر ریگى) سیاهترین هفته تاریخ.